Skip to content
ssc.gov.vn
Kỷ niệm 25 năm ngày truyền thống ngành Chứng khoán
Thị trường chứng khoán đóng góp tích cực và quá trình xây dựng nền tài chính quốc gia
277
15/11/2021

TSKH. Nguyễn Thành Long là người đã từng đảm trách nhiều vị trí quan trọng của ngành Chứng khoán như lãnh đạo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), lãnh đạo Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) và hiện nay là người đứng đầu Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX). Nhân dịp kỷ niệm Ngày truyền thống ngành Chứng khoán (28/11/1996 - 28/11/2021), Tạp chí Chứng khoán đã phỏng vấn TSKH. Nguyễn Thành Long - Chủ tịch Hội đồng Thành viên VNX về những thành quả của quá trình tổ chức và vận hành thị trường chứng khoán (TTCK) trong hơn 21 năm qua cũng như chia sẻ về kế hoạch và định hướng phát triển của VNX trong thời gian tới.

Thưa ông, ông nhìn nhận như thế nào về việc tổ chức và vận hành thị trường giao dịch chứng khoán ở Việt Nam trong hơn 21 năm qua?

Trải qua chặng đường hơn 21 năm phát triển, TTCK Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trên mọi phương diện, trong đó, công tác tổ chức vận hành TTCK Việt Nam cũng đã đạt những thành tựu đáng kể.

Dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Bộ Tài chính và UBCKNN, Sở Giao dịch Chứng khoán Tp. Hồ Chí Minh (HOSE) và HNX đã tổ chức vận hành TTCK an toàn và hiệu quả. Thị trường sơ cấp với hoạt động đấu giá cổ phần và đấu thầu trái phiếu chính phủ (TPCP) đã được tổ chức thường xuyên và hiệu quả. Thị trường thứ cấp đã có bước phát triển vượt bậc. Từ thị trường giao dịch cổ phiếu sơ khai ban đầu, đến nay, các SGDCK đã tổ chức vận hành thành công nhiều khu vực thị trường khác nhau như: thị trường giao dịch chứng khoán niêm yết, thị trường giao dịch chứng khoán chưa niêm yết, thị trường giao dịch TPCP và thị trường giao dịch chứng khoán phái sinh. Nhiều sản phẩm mới, sản phẩm cơ cấu, sản phẩm đầu tư và phòng ngừa rủi ro, đã được đưa vào giao dịch như chứng chỉ quỹ đóng, chứng chỉ quỹ hoán đổi danh mục (ETF), chứng quyền có bảo đảm (CW), hợp đồng tương lai (HĐTL) chỉ số VN30, HĐTL TPCP... Việc nghiên cứu xây dựng và bổ sung sản phẩm mới cho thị trường là nỗ lực của các SGDCK cũng như các đơn vị khác như Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam (VSD), các thành viên thị trường để phát triển TTCK Việt Nam theo lộ trình và đáp ứng nhu cầu của công chúng đầu tư nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của nhà đầu tư.

Bên cạnh đó, các đơn vị tổ chức thị trường đã rất chú trọng việc thẩm định xét duyệt hàng hóa đầu vào, nhằm đảm bảo doanh nghiệp đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn niêm yết theo quy định. Công tác giám sát thị trường, giám sát tuân thủ được tổ chức khá tốt và hiệu quả do có sự đầu tư về phần mềm giám sát và hệ thống công bố thông tin (CBTT) cho doanh nghiệp qua cổng thông tin điện tử, đã góp phần nâng cao ý thức tuân thủ quy định thị trường của nhà đầu tư và đặc biệt là các doanh nghiệp niêm yết (DNNY), tăng cường tính công khai, minh bạch trên thị trường, tạo lòng tin đối với nhà đầu tư, góp phần bảo vệ lợi ích của nhà đầu tư trên TTCK.

Đặc biệt, trong quá trình tổ chức vận hành, HOSE và HNX cũng đã tích cực nghiên cứu, triển khai áp dụng nhiều giải pháp về kỹ thuật, công nghệ phù hợp trong từng giai đoạn phát triển của thị trường như: chuyển từ đấu giá 2 cấp sang đấu giá 1 cấp; triển khai hệ thống giao dịch từ xa - giao dịch không sàn và giao dịch trực tuyến; xây dựng triển khai hệ thống đấu thầu điện tử; xây dựng hệ thống chỉ báo thị trường với việc cho ra mắt nhiều bộ chỉ số cho thị trường cổ phiếu và thị trường TPCP; kéo dài thời gian giao dịch và bổ sung các cơ chế giao dịch mới (phiên giao dịch sau giờ, giao dịch thỏa thuận ngoài biên độ, giao dịch lô lẻ áp dụng lệnh mới)... để tạo thuận lợi, tiết kiệm chi phí cho thành viên thị trường và thu hút nhà đầu tư tham gia giao dịch, góp phần gia tăng thanh khoản trên TTCK.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, công tác tổ chức vận hành thị trường vẫn còn một số điểm cần cải thiện. Do cơ cấu thị trường giao dịch chưa phân định rõ  ràng, HOSE và HNX đều tổ chức vận hành thị trường giao dịch cổ phiếu của DNNY, trái phiếu doanh nghiệp (TPDN), trái phiếu chính quyền địa phương dẫn đến sự không thống nhất trong việc quản lý vận hành thị trường. Mặt khác, mỗi thị trường có những tiêu chuẩn riêng về điều kiện, hạ tầng công nghệ, kỹ thuật, cơ chế giao dịch, cơ chế quản lý, giám sát... thậm chí quan niệm và tư duy phát triển cũng khác nhau. Điều này tạo ra cảm giác thị trường bị phân mảnh, chưa tạo ra sức mạnh thống nhất để phát triển. Thời gian vừa qua cho thấy, hạ tầng công nghệ thông tin (CNTT) sẽ là một nội dung cần hết sức chú trọng, để đáp ứng được nhu cầu của thị trường, bảo đảm được sự chủ động và nắm giữ được chủ quyền về công nghệ. Nhìn chung, để khắc phục được tình trạng này, trong thời gian tới, VNX sẽ triển khai đồng bộ nhiều giải pháp dài hơi, từ chiến lược, cơ chế chính sách, tới hạ tầng công nghệ, nguồn nhân lực...

Việc vận hành TTCK ổn định, thông suốt và hiệu quả (trên cả HOSE và HNX) đóng vai trò thế nào đối với sự phát triển chung của ngành Chứng khoán và của nền kinh tế, thưa ông?

Có thể nói việc vận hành TTCK ổn định, thông suốt và hiệu quả trên cả HOSE và HNX góp phần mở rộng thị trường có tổ chức, thu hẹp thị trường tự do, giúp cho TTCK Việt Nam từng bước hoàn thiện về cấu trúc, phát triển về quy mô, chất lượng và ngày càng tiệm cận với thông lệ và chuẩn mực quốc tế; đóng góp tích cực vào quá trình xây dựng nền tài chính, tiền tệ lành mạnh và ổn định, thực hiện hiệu quả tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế.

Nếu như trong phiên giao dịch đầu tiên ngày 28/7/2000, chỉ có 2 mã cổ phiếu giao dịch trên thị trường, đến nay, số lượng DNNY, đăng ký giao dịch (ĐKGD) trên TTCK tăng lên rất nhanh. Tính đến ngày 25/10/2021, TTCK cổ phiếu đã có: 1.645 mã cổ phiếu niêm yết, ĐKGD, bao gồm, các doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực khác nhau, với quy mô từ nhỏ, trung bình đến những doanh nghiệp quy mô lớn; 11 chứng chỉ quỹ và 90 mã chứng quyền có bảo đảm đã được phát hành trên các cổ phiếu cơ sở khác nhau. Thị trường trái phiếu có 21 mã TPDN, 389 mã TPCP. TTCK phái sinh, là thị trường có sản phẩm phức tạp, là trụ cột thứ 3 trong cấu trúc thị trường hiện đại, cũng đã được vận hành từ năm 2017. Sau 5 năm tổ chức vận hành, đến nay thị trường này có 3 sản phẩm được giao dịch là HĐTL trên chỉ số VN 30, HĐTL TPCP kỳ hạn 5 năm và HĐTL TPCP kỳ hạn 10 năm. Sự ra đời của TTCK phái sinh đã góp phần hoàn thiện cấu trúc TTCK, hỗ trợ sự phát triển bền vững (PTBV) của các TTCK cơ sở như thị trường cổ phiếu, thị trường trái phiếu.

Việc tổ chức vận hành TTCK ổn định, hiệu quả đã giúp cho TTCK trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng cho nền kinh tế, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, ổn định hệ thống tài chính quốc gia. Trong giai đoạn năm 2000 trở về trước, hầu hết vốn của doanh nghiệp được vay từ hệ thống ngân hàng. Sau khi TTCK ra đời, việc huy động vốn qua TTCK ban đầu chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ, nhưng sau đó đã có sự cải thiện nhanh chóng. Nhờ vào sự phát triển của TTCK, các doanh nghiệp đã huy động được lượng vốn lớn qua TTCK thông qua phát hành cổ phiếu và phát hành trái phiếu. Từ năm 2000 đến năm 2020, tổng lượng vốn huy động của doanh nghiệp qua phát hành cổ phiếu riêng lẻ và phát hành ra công chúng đạt xấp xỉ 380.000 tỷ đồng. Đặc biệt, trong 5 năm gần đây, lượng vốn huy động qua TTCK tăng mạnh, đạt xấp xỉ 197.000 tỷ đồng, chiếm hơn 50% lượng vốn huy động qua phát hành cổ phiếu của cả giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2020, bên cạnh đó, các doanh nghiệp cũng huy động được hơn 96.500 tỷ đồng thông qua phát hành trái phiếu.

Hoạt động đấu giá cổ phần được tổ chức hiệu quả đã góp phần thúc đẩy nhanh quá trình cổ phần hóa (CPH) và thoái vốn để tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước (DNNN), mở rộng quy mô doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN. Từ năm 2011 đến năm 2020, có 562 DNNN CPH và thoái vốn thông qua TTCK với tổng giá trị thực tế bán được là hơn 229.000 tỷ đồng, gấp 4 lần so với tổng giá trị cổ phần theo mệnh giá. Có thể nói việc thoái vốn, đấu giá CPH qua TTCK đã mang lại hiệu quả cao. Các DNNY sau CPH có quy mô, hiệu quả hoạt động, chất lượng quản trị được nâng cao, thiết lập được các chuẩn mực mới về công tác quản trị và minh bạch hóa hoạt động. Nhiều DNNY tiền thân là DNNN đã được nhắc đến như là doanh nghiệp tiêu biểu trong việc áp dụng mô hình quản trị công ty (QTCT) hiệu quả, hiện đại, hướng đến phát triển bền vững như CTCP Sữa Việt Nam, Tập đoàn Bảo Việt, Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam,...

Hoạt động phát hành TPCP thông qua đấu thầu trên TTCK dần trở thành một kênh huy động vốn quan trọng cho Chính phủ, thay thế cho việc bán lẻ thông qua hệ thống Kho bạc Nhà nước, tạo điều kiện cho Chính phủ tăng huy động vốn trong nước, giảm vay nợ nước ngoài. Lãi suất phát hành có xu hướng giảm, giúp tiết kiệm chi phí huy động vốn cho ngân sách nhà nước (NSNN). Kỳ hạn phát hành bình quân được kéo dài góp phần tăng tính bền vững của danh mục nợ TPCP, giảm áp lực trả nợ cho NSNN, góp phần tái cơ cấu NSNN và nợ công theo chủ trương của Đảng, Quốc hội và Chính phủ.

Xin ông chia sẻ về việc xây dựng, ban hành và hoàn thiện các quy chế hoạt động của VNX trong giai đoạn hiện nay cũng như kế hoạch, định hướng, chiến lược phát triển của VNX trong thời gian tới?

Ngày 23/12/2020, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 37/2020/QĐ-TTg thành lập SGDCK Việt Nam theo mô hình công ty mẹ con trên cơ sở sắp xếp lại HNX, HOSE. Ngay sau khi Quyết định này có hiệu lực, cuối tháng 3 đã có những nhân sự quản lý đầu tiên. Dưới sự chỉ đạo sát sao, quyết liệt của Bộ Tài chính, VNX từng bước xây dựng bộ máy, hoàn thiện cơ cấu tổ chức, kiện toàn mô hình hoạt động và nhân sự tại các công ty con để chính thức đi vào hoạt động theo mô hình mẹ - con kể từ ngày 06/8/2021. Mặc dù bộ máy nhân sự còn chưa hoàn chỉnh, tuy nhiên, VNX đã và đang triển khai đầy đủ các hoạt động nghiệp vụ của SGDCK, bảo đảm thị trường tiếp tục được vận hành ổn định và không bị ảnh hưởng bởi sự thay đổi cơ cấu tổ chức vận hành và quản lý thị trường.

Một trong những nhiệm vụ chính của VNX đó là xây dựng cơ chế, chính sách về tổ chức thị trường. Theo đó, VNX đang xây dựng hàng chục quy chế cho các hoạt động nghiệp vụ chứng khoán trên cả ba mảng thị trường (cổ phiếu, trái phiếu và phái sinh). Cụ thể là các quy chế về niêm yết và quản lý niêm yết; quy chế giám sát và các tiêu chí giám sát giao dịch; quy chế về quản lý thành viên; quy chế về công bố thông tin (CBTT)… Một số dự thảo Quy chế đã được báo cáo UBCKNN từ tháng 9/2021 và trong thời gian tới, sau khi được UBCKNN phê duyệt, chúng tôi sẽ kịp thời ban hành để triển khai.

Bên cạnh việc xây dựng các quy chế nghiệp vụ, VNX cũng đã xây dựng kế hoạch để sắp xếp lại các mảng thị trường theo lộ trình quy định tại Thông tư 57/2021/TT-BTC1. Trước mắt, chúng tôi đã hoàn tất Kế hoạch sắp xếp lại thị trường TPDN. Hiện kế hoạch này cũng đã được báo cáo để UBCKNN phê duyệt. Dự kiến kế hoạch này sẽ được ban hành để triển khai ngay trong năm 2021, đảm bảo lộ trình sắp xếp vừa thống nhất được các mảng thị trường, vừa đảm bảo thị trường tiếp tục hoạt động ổn định, thông suốt.

Cũng trong thời gian tới, VNX sẽ sớm thành lập Hội đồng chỉ số thị trường. Nhiệm vụ của Hội đồng sẽ tham mưu, tư vấn cho VNX xây dựng các bộ chỉ số thị trường mới và quy hoạch lại gần 50 bộ chỉ số hiện nay đang được vận hành. Mục đích là tạo ra những bộ chỉ số đa dạng, có tính đại diện cao để phản ánh tốt hơn biến động của thị trường. Trong số các bộ chỉ số đó, thì một số nhằm mục tiêu chỉ báo biến động thị trường, và một số có thể sử dụng làm tài sản cơ sở cho các sản phẩm phái sinh sau này cũng như các sản phẩm quỹ đầu tư. Tuy nhiên, khung pháp lý để đa dạng hóa các sản phẩm mới cần thiết phải được mở rộng. Chúng tôi cũng mong cơ quan quản lý sớm dự thảo các văn bản hướng dẫn về các sản phẩm phái sinh khác như HĐTL cổ phiếu, các loại hình quyền chọn… để triển khai trong giai đoạn tới.

Nhiệm vụ quan trọng thứ hai là thiết lập cơ chế giám sát mới, bổ sung cho cơ chế giám sát hiện tại tại các SGDCK con. Về lâu dài, chúng ta cần thiết lập hệ thống giám sát đa tầng, đa lớp, bọc lót cho nhau, đặc biệt là công tác giám sát liên thị trường, liên sản phẩm. Triết lý giám sát cũng cần phải được cập nhật, hiện đại hóa cho phù hợp với thông lệ quốc tế, phù hợp với tính chất phức tạp của các sản phẩm và cơ chế giao dịch mới. Việc giám sát sử dụng công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo… là mục tiêu mà chúng tôi theo đuổi, từng bước đưa thị trường giao dịch tiệm cận với thông lệ quốc tế tốt nhất trong hoạt động giám sát.

Nhiệm vụ thứ ba là hoạch định chiến lược phát triển VNX theo thông lệ quốc tế tốt, từng bước nâng cao vị thế và khả năng cạnh tranh của SGDCK. Tiến tới hình thành các đơn vị thành viên chuyên nghiệp hóa, chuyên biệt hóa trong mọi lĩnh vực hoạt động của công tác tổ chức thị trường. Các đơn vị có thể được chuyên nghiệp hóa theo các tiêu chí về sản phẩm giao dịch và chuyên biệt hóa theo chức năng hoạt động. Theo một số thông lệ quốc tế tốt, thì không những các mảng thị trường có thể được phân tách thành các đơn vị tổ chức thị trường cổ phiếu, trái phiếu, phái sinh tài chính, phái sinh hàng hóa…; mà thậm chí các chức năng cũng có thể được phân tách thành các trung tâm, đơn vị độc lập, ví dụ như hoạt động giám sát; hoạt động thẩm định và cấp phép; hoạt động quản lý thành viên; hoạt động thiết kế, xây dựng, vận hành, quản lý hệ thống công nghệ thông tin phục vụ thị trường…

Xin trân trọng cảm ơn ông!

Anh Thư thực hiện

 

Các bài viết khác: