Skip to content
Ủy ban chứng khoán nhà nước
10 sự kiện tiêu biểu Ngành Chứng khoán Việt Nam
Đăng ngày:  15/01/2020

Bước sang Năm mới 2020, Tạp chí Chứng khoán xin giới thiệu với bạn đọc 10 sự kiện, vấn đề tiêu biểu của thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam trong năm 2019 được Ban Biên tập lựa chọn dựa trên tiêu chí là những sự kiện, vấn đề thu hút sự quan tâm của giới truyền thông, có ý nghĩa đối với sự phát triển của ngành Chứng khoán trong dài hạn và những sự kiện có tác động lớn đến diễn biến thị trường cũng như tâm lý nhà đầu tư trong năm 2019.

1. Quốc hội chính thức thông qua Luật Chứng khoán (sửa đổi)

Ngày 26/11/2019, tại kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XIV đã thông qua Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14 (sau đây gọi tắt là Luật Chứng khoán). Luật gồm 10 chương, 135 điều, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2021.

Luật Chứng khoán được ban hành bảo đảm tạo lập khung khổ pháp lý đồng bộ, khả thi, hiệu quả, phù hợp, đáp ứng với yêu cầu thực tiễn và hội nhập quốc tế.

Với những nội dung sửa đổi, bổ sung mang tính toàn diện, cơ bản, Luật tạo cơ sở, nền tảng pháp lý cho giai đoạn phát triển mới của TTCK, góp phần cải thiện chất lượng nguồn cung, thu hút vốn đầu tư của nhà đầu tư trong và ngoài nước trên TTCK, giúp nâng cao năng lực, chất lượng hoạt động của các chủ thể tham gia thị trường, tăng cường tính công khai, minh bạch, bảo đảm thị trường hoạt động an toàn, hiệu quả; đồng thời, tạo cơ sở để nâng cao năng lực quản lý, giám sát và cưỡng chế thực thi, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư, tăng niềm tin của thị trường. Qua đó, khuyến khích mạnh mẽ tổ chức, cá nhân thuộc các thành phần kinh tế và các tầng lớp nhân dân tham gia đầu tư và hoạt động trên TTCK, tạo ra kênh huy động vốn trung và dài hạn hiệu quả hơn cho nền kinh tế.

2. Thủ tướng Chính phủ ban hành Đề án “Cơ cấu lại TTCK và thị trường bảo hiểm đến năm 2020 và định hướng đến năm 2025”

Ngày 28/2/2019, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 242/QĐ-TTg về phê duyệt đề án “Cơ cấu lại TTCK và thị trường bảo hiểm đến năm 2020 và định hướng đến năm 2025”.

Đối với TTCK, Đề án đặt ra mục tiêu là tiếp tục cơ cấu lại toàn diện để TTCK trở thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn quan trọng cho nền kinh tế; xây dựng cơ cấu hợp lý, cân bằng giữa thị trường tiền tệ và thị trường vốn, giữa thị trường cổ phiếu và trái phiếu, giữa trái phiếu chính phủ (TPCP) và trái phiếu doanh nghiệp (TPDN); hỗ trợ tích cực quá trình cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước, đổi mới mô hình tăng trưởng kinh tế và thúc đẩy phát triển khu vực kinh tế tư nhân; tăng cường mở cửa và hội nhập với thị trường khu vực và thế giới.

Đồng thời, Đề án cũng lượng hóa các chỉ tiêu: Phấn đấu quy mô thị trường cổ phiếu đạt mức 100% GDP vào năm 2020 và 120% GDP vào năm 2025, quy mô thị trường trái phiếu đạt mức 47% GDP vào năm 2020 và 55% GDP vào năm 2025. Số lượng công ty niêm yết (CTNY) đến năm 2020 tăng 20% so với năm 2017.

Đề án đã đưa ra 8 nhóm giải pháp phát triển TTCK trên cơ sở các trụ cột chính, cụ thể: Hoàn thiện cơ sở pháp lý; Cơ cấu lại cơ sở hàng hóa; Cơ cấu lại cơ sở nhà đầu tư trên TTCK; Cơ cấu lại tổ chức kinh doanh chứng khoán; Cơ cấu lại tổ chức thị trường; Nâng cao năng lực, quản lý giám sát và cưỡng chế thực thi; Giải pháp nâng hạng thị trường; Tăng cường vai trò của các hội nghề nghiệp.

Việc ban hành Đề án thể hiện sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của Chính phủ, sự vào cuộc quyết liệt và phối hợp chặt chẽ của tất cả các cấp ngành liên quan cũng như sự nỗ lực, quyết tâm không ngừng nghỉ của cơ quan quản lý TTCK (Bộ Tài chính và trực tiếp là Ủy ban Chứng khoán Nhà nước - UBCKNN) cùng tất cả các thành viên thị trường, doanh nghiệp và nhà đầu tư.

3. Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án thành lập Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam

Ngay trong những ngày đầu năm 2019 (ngày 07/1/2019), Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 32/QĐ-TTg về phê duyệt Đề án thành lập Sở Giao dịch Chứng khoán (SGDCK) Việt Nam. Theo Đề án, SGDCK Việt Nam được thành lập theo mô hình công ty mẹ - con trên cơ sở sắp xếp lại SGDCK Hà Nội (HNX) và SGDCK Tp. Hồ Chí Minh (HOSE), với mục tiêu hoàn thiện mô hình tổ chức bộ máy trên cơ sở thống nhất một đầu mối quản trị điều hành, quản trị rủi ro để nâng cao hiệu quả bộ máy tổ chức và hoạt động của SGDCK, tăng cường tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong việc tổ chức hoạt động thị trường theo quy định của pháp luật. Đồng thời, sắp xếp lại hiệu quả việc tổ chức thị trường giao dịch chứng khoán tại Việt Nam trên cơ sở phân định rõ ba khu vực thị trường chính, gồm: thị trường giao dịch cổ phiếu, thị trường giao dịch trái phiếu và TTCK phái sinh.

Việc ban hành quyết định này đã ghi dấu ấn quan trọng trong việc hoàn thiện mô hình và thể chế của TTCK Việt Nam sau hơn 18 năm hoạt động, nhằm thống nhất thị trường giao dịch chứng khoán, đảm bảo thị trường hoạt động hiệu quả, công bằng, công khai, minh bạch, cũng như tăng cường công tác quản lý giám sát, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho các đối tượng tham gia thị trường, góp phần nâng hạng TTCK Việt Nam, nâng cao sức cạnh tranh và từng bước tiếp cận với các chuẩn mực và thông lệ quốc tế.

4. Nhiều thương vụ M&A lớn trong năm 2019

Đầu năm 2019, CTCP Đầu tư Nam Long (mã NLG) đã công bố việc mua lại 70% cổ phần của Công ty Portsville Pte. Ltd. (thuộc Keppel Corporation Limited của Singapore) trong Công ty TNHH Thành phố Waterfont Dong Nai. Thương vụ này có giá trị hơn 2.300 tỷ đồng. Thông qua thương vụ này, Nam Long sẽ nắm quyền phát triển 170 ha đất của dự án Dong Nai Waterfront City.

Đáng chú ý, thương vụ mua cổ phần với mức vốn ngoại có giá trị nhất trong năm 2019 tại Việt Nam với 1 tỷ USD là do Tập đoàn năng lượng SK của Hàn Quốc đầu tư vào VinGroup. Theo thỏa thuận hợp tác hồi tháng 5/2019, SK Group đăng ký mua 154,3 triệu cổ phiếu phát hành riêng lẻ từ Vingroup và mua lại 51,4 triệu cổ phiếu VIC thuộc sở hữu của VinCommerce. Tổng sở hữu của SK Group sau thương vụ này là 205,7 triệu cổ phiếu VIC, tương đương hơn 6% vốn điều lệ tập đoàn. Với giá trung bình 113.000 đồng một cổ phần, tổng giá trị giao dịch (GTGD) khoảng 23.300 tỷ đồng.

Trong năm 2019, dòng vốn ngoại còn gây ấn tượng với thương vụ Ngân hàng KEB Hana Hàn Quốc (KEB Hana Bank) mua cổ phần của Ngân hàng Thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV). Cụ thể, BIDV đã phát hành riêng lẻ cho KEB Hana Bank hơn 603,3 triệu cổ phần với tổng GTGD gần 20.300 tỷ đồng. Sau khi phát hành cổ phần cho KEB Hana Bank, vốn điều lệ của BIDV tăng từ 34.187 tỷ đồng lên 40.220 tỷ đồng, cao nhất trong hệ thống ngân hàng Việt Nam. Đây là giao dịch mua bán - sáp nhập (M&A) với một nhà đầu tư chiến lược lớn nhất lịch sử ngành ngân hàng Việt Nam và là giao dịch kép. KEB Hana Bank đầu tư để sở hữu 15% cổ phần của BIDV với thời gian nắm giữ ít nhất 5 năm. Đồng thời, BIDV nhận được chương trình hỗ trợ kỹ thuật dài hạn từ Tập đoàn Tài chính Hana và KEB Hana Bank.

Cũng trong năm 2019, Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) đã bán ra 255 triệu cổ phần (57,71% vốn) Vinaconex, chính thức rút khỏi tổng công ty xây dựng lớn này. Tổng giá trị thương vụ lên tới 7.367 tỷ đồng, do Công ty TNHH An Quý Hưng đã trúng đấu giá khi chi cao hơn 2.000 tỷ đồng so với mức giá khởi điểm của SCIC. Ngay sau đấu giá, vốn hoá của Vinaconex lên tới 12.000 tỷ đồng, tổng tài sản tính đến cuối năm 2018 cũng vượt 20.000 tỷ đồng, đây cũng là thương vụ thu hút nhiều sự chú ý của công chúng đầu tư trong thời gian qua.

5. Bộ nguyên tắc quản trị công ty (QTCT) theo thông lệ tốt nhất của Việt Nam lần đầu tiên ra mắt

Việc xây dựng, hình thành và duy trì một nền tảng QTCT tốt luôn là một trong những nội dung quan trọng được Chính phủ quan tâm và ưu tiên trong các chương trình phát triển kinh tế quốc gia. Theo đó, những nguyên tắc cơ bản đầu tiên về QTCT ở Việt Nam đã được đề cập tới trong Luật Doanh nghiệp năm 1999. Với chặng đường 20 năm đưa QTCT từ lý thuyết vào thực tiễn, đánh dấu chất lượng QTCT được nâng cao trên TTCK, ngày 13/8/2019, Bộ Nguyên tắc QTCT theo thông lệ tốt nhất của Việt Nam chính thức ra đời. Đây là thành quả của sự hợp tác giữa Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) với sự hỗ trợ của Ngân hàng Thế giới (WB) và Cục Kinh tế Liên bang Thụy Sỹ (SECO).

Bộ Nguyên tắc được xây dựng với mục đích chính là cung cấp các hướng dẫn và khuyến nghị về thông lệ tốt nhất trong QTCT áp dụng cho các công ty đại chúng. Bên cạnh các thông lệ tốt mà các công ty đã áp dụng theo quy định của pháp luật hiện hành, Bộ Nguyên tắc này đưa ra 10 nguyên tắc về QTCT nhằm khuyến khích các doanh nghiệp áp dụng các chuẩn mực cao hơn yêu cầu tối thiểu theo quy định của pháp luật và phù hợp với thông lệ quốc tế. Đồng thời, Bộ Nguyên tắc này giúp nâng cao chất lượng CTNY nói riêng, góp phần vào nỗ lực nâng hạng TTCK nói chung và hướng tới mục tiêu cao nhất là thúc đẩy niềm tin của nhà đầu tư, tăng trưởng của TTCK Việt Nam, đóng góp vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế quốc gia.

6. Thị trường UPCoM kỷ niệm 10 năm hoạt động

Sau 10 năm hình thành và phát triển, thị trường đăng ký giao dịch (ĐKGD) của các công ty đại chúng chưa niêm yết (UPCoM) đã khẳng định vai trò là kênh giao dịch cổ phiếu hiệu quả cho nhà đầu tư. Với quy mô thị trường và chất lượng cổ phiếu gia tăng nhanh chóng, thị trường UPCoM đang ngày càng hấp dẫn các nhà đầu tư cả trong nước và nước ngoài. Sự hoàn thiện về khuôn khổ pháp lý đã tạo ra cú huých giúp thị trường UPCoM khởi sắc. Nếu như trong 6 năm đầu hoạt động, UPCoM chỉ có mức tăng trưởng rất khiêm tốn với 169 doanh nghiệp ĐKGD, GTGD khoảng 15 tỷ đồng/phiên thì tính đến thời điểm ngày 17/12/2019, tổng số doanh nghiệp ĐKGD trên thị trường này là 862 doanh nghiệp với giá trị ĐKGD theo mệnh giá đạt hơn 414,5 nghìn tỷ đồng, vốn hóa thị trường đạt 923,86 nghìn tỷ đồng, tăng 3,3% so với cuối năm 2018.

7. Dấu ấn 10 năm thị trường trái phiếu Chính phủ với kỳ hạn phát hành dài nhất và lãi suất thấp nhất

Năm 2019 là cột mốc quan trọng đối với thị trường TPCP chuyên biệt, đánh dấu 10 năm xây dựng và phát triển của thị trường. Trải qua 10 năm hoạt động, thị trường TPCP đã có bước phát triển ấn tượng cả về quy mô lẫn độ sâu của thị trường, ngày càng khẳng định vai trò quan trọng là kênh huy động vốn hiệu quả cho ngân sách nhà nước (NSNN), đóng góp không nhỏ vào sự phát triển kinh tế của đất nước.

Trên thị trường sơ cấp, trong vòng 10 năm, hơn 1,8 triệu tỷ đồng vốn đã được huy động cho NSNN để phục vụ cho nhu cầu đầu tư phát triển kinh tế đất nước. Con số này tương ứng với mức huy động bình quân năm đạt hơn 180 nghìn tỷ đồng, chiếm 10,6% tổng vốn đầu tư của toàn xã hội năm 2018, 31% tổng vốn đầu tư của khu vực Nhà nước năm 2018.

Qua 10 năm, lãi suất huy động vốn trên thị trường TPCP đã giảm đáng kể, giúp tiết kiệm cho NSNN hàng nghìn tỷ đồng tiền trả lãi và hỗ trợ tích cực trong điều tiết kinh tế vĩ mô của Nhà nước. Bên cạnh đó, kỳ hạn của các trái phiếu ngày càng tăng. Đến nay, Kho bạc Nhà nước đã phát hành thành công các TPCP với kỳ hạn lên tới 30 năm. Nếu như năm 2009, TPCP phát hành chỉ có 4 kỳ hạn là 2, 3, 5 năm và dài nhất là 10 năm, trong đó kỳ hạn từ 5 năm trở lên chỉ chiếm 15% tổng khối lượng phát hành thì đến năm 2019 đã có thêm các kỳ hạn dài 15 năm, 20 năm và 30 năm, trong đó kỳ hạn dài từ 10 năm trở lên đã chiếm đến 92,6% tổng khối lượng phát hành. Kỳ hạn phát hành bình quân năm 2019 đạt mức kỷ lục 13,34 năm, tăng 0,65 năm so với cuối năm 2018 (12,69 năm) và tăng 8,5 năm so với năm 2014.

Trên thị trường thứ cấp, giao dịch TPCP không ngừng tăng về quy mô và độ sâu, tiệm cận với các nước có thị trường TPCP phát triển trong khu vực và trên thế giới. Thanh khoản thị trường trái phiếu năm 2019 đạt mức hơn 9 nghìn tỷ đồng/phiên, gấp gần 24,5 lần so với năm 2009. GTGD Repos theo đó cũng tăng trưởng mạnh mẽ từ quy mô khiêm tốn với tỷ trọng 6,5% trên tổng GTGD năm 2009 lên mức 51% tổng GTGD toàn thị trường năm 2019. Thị trường TPCP đang hướng tới trở thành thị trường chuẩn trong hệ thống tài chính.

8. Sản phẩm mới thu hút sự quan tâm của nhà đầu tư

Sau gần 19 năm vận hành TTCK với những sản phẩm truyền thống như cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ, sự ra đời của sản phẩm mới – chứng quyền có bảo đảm (Covered Warrant – CW) vào ngày 28/6/2019 với 10 mã chứng quyền đầu tiên, dựa trên 6 mã chứng khoán cơ sở là FPT, HPG, MBB, MWG, PNJ và VNM là sự tiếp nối cần thiết nhằm hoàn thiện cấu trúc hàng hóa trên TTCK Việt Nam. Đây là sản phẩm giúp đa dạng hóa các lựa chọn đầu tư trên thị trường, tăng tính thanh khoản, hỗ trợ TTCK phát triển ổn định, bền vững. Thanh khoản của CW về cả khối lượng và GTGD bình quân hàng tháng đều giữ mức ổn định. Thanh khoản của các cổ phiếu cơ sở có sự cải thiện, giá trị bình quân ngày tăng so với thời điểm 6 tháng đầu năm 2019 trước khi triển khai sản phẩm.

Tính từ phiên giao dịch đầu tiên ngày 28/6/2019 đến ngày 31/12/2019, đã có 61 mã CW chào bán trên 19 mã cổ phiếu cơ sở với tổng khối lượng đạt 181,4 triệu CW tương đương 508,6 tỷ đồng. Trong 132 phiên giao dịch vừa qua, tổng số lượng CW giao dịch đạt con số ấn tượng với tỷ suất vòng quay đạt gần 500%. Sau 6 tháng đi vào hoạt động, khối lượng giao dịch bình quân đạt 2,87 triệu chứng quyền/phiên, GTGD bình quân đạt 7,17 tỷ đồng/phiên.

Bên cạnh đó, ngày 4/7/2019, nhà đầu tư được đón nhận thêm một sản phẩm phái sinh mới là Hợp đồng tương lai (HĐTL) TPCP. Việc ra mắt sản phẩm này là kết quả của sự nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng về thị trường trái phiếu cơ sở kết hợp với kinh nghiệm quốc tế tại các TTCK phái sinh phát triển trên thế giới. Sản phẩm thứ hai của TTCK phái sinh này được đưa vào thị trường đã cung cấp cho nhà đầu tư thêm một lựa chọn đầu tư và công cụ phòng ngừa rủi ro hữu hiệu trên thị trường trái phiếu, đặc biệt là nhà đầu tư tổ chức.

9. Trái phiếu doanh nghiệp tăng tốc ấn tượng

Tiếp nối thành công của năm 2018, năm 2019, thị trường TPDN tiếp tục ghi nhận sự sôi động, khi khối lượng phát hành tăng khá ấn tượng. Với sự góp mặt của 2 mã niêm yết trên SGDCK Hà Nội trong năm 2019 nâng tổng số mã niêm yết trên 02 Sở lên 23 mã với tổng GTGD đạt gần 40 nghìn tỷ đồng, tăng 15% so với năm 2018. Hoạt động phát hành TPDN của công ty đại chúng trong năm 2019 diễn ra sôi động hơn, tăng 33% so với năm 2018. Một trong những nguyên nhân chính là do Nghị định số 163/2018/NĐ-CP Quy định về phát hành TPDN được ban hành ngày 4/12/2018, đã tạo hành lang pháp lý thông thoáng hơn cho thị trường TPDN.

Bên cạnh đó, các chính sách của Ngân hàng Nhà nước như giảm tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn, giới hạn cho vay với 1 khách hàng không quá 15% vốn tự có, điều chỉnh hệ số rủi ro với cho vay bất động sản… đã tạo ra sự dịch chuyển của các doanh nghiệp từ kênh huy động tín dụng ngân hàng sang kênh phát hành trái phiếu. Ngoài ra, việc thông tin phát hành trái phiếu minh bạch hơn và sự tham gia tích cực của các trung gian phân phối là các ngân hàng, công ty chứng khoán đã khiến TPDN trở lên hấp dẫn hơn trong mắt nhà đầu tư. Sự gia tăng từ cả phía cung và phía cầu đã khiến thị trường TPDN Việt Nam trở lên sôi động hơn bao giờ hết.

10. HOSE chính thức triển khai bộ chỉ số đầu tư mới

Ngày 18/11/2019, HOSE chính thức triển khai bộ chỉ số đầu tư mới theo yêu cầu của khách hàng. Đây là dòng sản phẩm chỉ số mới, lần đầu tiên được Sở xây dựng theo yêu cầu của các quỹ đầu tư nhằm phát triển các sản phẩm dựa trên chỉ số nhằm thu hút thêm vốn đầu tư vào TTCK. Đây là một bước đi tất yếu được các SGDCK trên thế giới thực hiện nhằm đáp ứng nhu cầu đầu tư đa dạng của thị trường. Với sự ra mắt các chỉ số mới này, HOSE kỳ vọng sẽ thu hút sự chú ý của các nhà đầu tư, đa dạng hóa sản phẩm và góp phần gia tăng thanh khoản cho thị trường. Các chỉ số mới gồm có:

Vietnam Diamond Index (VN DIAMOND) chỉ số tập trung vào các cổ phiếu hết room với các điều kiện vốn hóa từ 2.000 tỷ đồng trở lên, GTGD khớp lệnh lớn hơn hoặc bằng 5 tỷ đồng/phiên, tỷ lệ nắm giữ/giới hạn nắm giữ của nhà đầu tư nước ngoài (FOL) cao nhất, tỷ trọng tối đa với cổ phiếu đơn lẻ là 15% (với nhóm cổ phiếu cùng ngành là 40%). Cổ phiếu để được xem xét trở thành cổ phiếu thành phần cần đáp ứng điều kiện về giá trị vốn hóa, GTGD, và tỷ lệ nắm giữ của nhà đầu tư nước ngoài;

Vietnam Financial Select Sector Index (VN FIN SELECT) được xây dựng dựa trên Chỉ số ngành tài chính của HOSE - VNAllshare Financials Index và bổ sung quy định giới hạn tỷ trọng vốn hóa của cổ phiếu thành phần là 15%, nhưng vẫn có một số khác biệt về tiêu chí xem xét cổ phiếu thành phần của 2 chỉ số. Mặt khác, Chỉ số VN FINSELECT yêu cầu các cổ phiếu thành phần phải có giá trị vốn hóa tối thiểu 500 tỷ đồng và có GTGD tối thiểu 1 tỷ đồng/phiên;

Vietnam Leading Financial Index (VN FIN LEAD) được xây dựng dựa trên Chỉ số ngành tài chính của HOSE - VNAllshare Financials Index bao gồm các cổ phiếu được xem xét khi có tỷ suất quay vòng tối thiểu 0,1% và giá trị giao dịch tối thiểu 10 tỷ đồng.